TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ ENVANTERİNDEKİ HELİKOPTERLER H-300C H300 helikopteri temel eğitim helikopteridir.Ülkemizde sadece Kara Havacılık Okulu ve Eğitim merkezi komtanlığı'nda eğitim helikopteri olarak kullanılmaktadır.Bunun yanında keşif-gözetleme maksadıyla kullanılabilmektedir.Silah konfigürasyonu yoktur.ABD,Kanada,ingiltere,Türkiye de kullanılmaktadır. Üretici firma:Schewizer(ABD) Motor: 1 adet HID-360 D1A Motor gücü:190 hp Boş ağırlığı 1.099 lb(498kg) Yakıt kapasitesi:201 lb (114 lt) Yakıt tipi:100/130 oktanlı benzin Azami görev ağırlığı:2.048 lb (928 kg) Faydalı yük:170 lb (77kg) Seyahat sürati: 60 knot (111 km/sn) Azami sürat:88 knot (163 km/sn) Servis (uçuş)tavanı:12.000 feet (3.657 m) Azami uçuş mesafesi:193 nm (358km) Havada kalış süresi:3 s 20 dk Nbc koruması : yoktur Mürettabat :1 pilot Personel taşıma kapasitesi:1 AB- 206/0H-58 AB-206/OH-58 helikopteri keşif ve gözetleme olarak kullanılan bir helikopterdir.Ülkemizde sadece Kara Havacılık Okulu ve Eğitim merkezi komtanlığı'nda eğitim helikopteri olarak kullanılmaktadır.AB-206 ile OH-58(şekil-a ) helikopterleri arasında gösterge ve skidlerin yapısından başka önemli farklılıklar bulunmamaktadır. Motor: 1 adet Allision 250-c20r4 Motor gücü:380 hp Boş ağırlığı :1.604 lb(726kg) Yakıt kapasitesi:609 lb (344 lt) Yakıt tipi:JP-4 Azami görev ağırlığı:3.200 lb (1.450 kg) Faydalı yük:800 lb (362kg) Seyahat sürati: 80 knot (148 km/sn) Azami sürat:130 knot (240 km/sn) Servis (uçuş)tavanı:20.000 feet (6.096 m) Azami uçuş mesafesi:346 nm (640 km) Havada kalış süresi:3 s 30 dk Nbc koruması : yoktur Mürettabat :1 pilot Personel taşıma kapasitesi:4 UH-601H/AB-205 UH-1H helikopterleri 1967'den beri üretilmekte ve yaygın olarak kullanılmakta olan bir genel maksat helikopteridir. AB-205 (Agusta Bell model),ABD silahlı kuvvetleri tarafından benimsenen uh-1d ve uh-1h modellerine uyarlanarak üretilen çok amaçlı, genel maksat helikopteridir. Yapacağı görevler ana başlıklarıyla sıralayacak olursak;uçarbirlik harekatı,ateş desteği(uygun silah sistemleri takıldıgında),keşif-gözetleme,arama-kurtarma,personel nakli,malzeme nakli,sıhhı tahliye,komuta-kontrol,VIP gibi alanlarda kullanılmaktadır. UH-1H/AB 205(şekil-b) helikopteri IFR ve gece görüş sistemiile teçhiz edilmiştir. Kullanan ülkeler: Yunanistan, İran,İtalya, Fas, Umman,Pakistan, S.Arabistan,Tanzanya, Tunus,BAE,Zambia. Üretici firma : UH-1H ve AB-204 Bell textron (ABD), AB-205 Agusto-bell (ABD-İtalya) Azami uçuş mesafesi:276 nm (511 km) Havada kalış süresi:2 s 45 dk Nbc koruması : yoktur Mürettabat :2 pilot 1 TEKNİSYEN Personel taşıma kapasitesi:10 AB-212 UH-1(Şekil-c) modeli helkopterin çift motorlu modeli olarak 1968 yılında dizayn çalışmalarına başlanmıştır.Sivil ve askeri maksatla kullanılmaktadır. Üretici firma:Agusto-Bell(İtalya-ABD) Motor: 2 adet PT-6-T3Allision 250-c20r4 Motor gücü:2Adet 1.600=3.200 hp Boş ağırlığı :6.062 lb(2.746kg) Yakıt kapasitesi:1.474609 lb (842 lt) Yakıt tipi:JP-4 Azami görev ağırlığı:11.700 lb (5.300 kg) Faydalı yük:3.000 lb (1.360 kg) Seyahat sürati: 100 knot (185 km/sn) Azami sürat:130 knot (240 km/sn) Servis (uçuş)tavanı:20.000 feet (6.096 m) Azami uçuş mesafesi:250 nm (463 km) Havada kalış süresi:2 s 30 dk Nbc koruması : yoktur Mürettabat :2 pilot 1 teknisyen Personel taşıma kapasitesi:10 personel Kobra (AH-1 P) AH-1 P helikopteri iki kişilik mürettebatının arkalı önlüoturduğu tek motorlu uçan bir silah platformudur.Her ilk koltuktan da kumanda edilebilir.İlk prototip üretimi 1996 yılında yapılmıştır.TSK'de 1992 yılından itibaren kullanılmaya başlanmıştır.Türkiye'deki AH-1 P helikopterlerinin 8 adedinde NIGHT TARGETING SYSTEM takılmış ve gece TOW atma kabiliyeti kazandırılmıştır.Bütün AH-1P helikopterlerine TACTICAL NAVAGITION SYSTEM takılmış, seyrüsefer kabiliyeti arttırılmıştır.Ayrıca bütün AH-1P(şekil-d) helikopterlerine 20 MM Top modifikasyonu tamamlanmıştır. Tarruz helikopterlerinin esas görevi; düşmanın toplu zırhlı birliklerini ve diğer kuvvetlerini hava ateş gücü manevra ve baskın etkisi ile imha etmektir.Diğer görevleri; · Düşman hava savunmasını baskı altında tutmak · Görmeyerek ateşleri koordine ve tanzim etmek · Hava harekatında hem taarruzu hem de savunmayı üstlenmek · Düşman muhabere ve lojistik desteğini imha etmek · Hava taarruzlarına, taktik hava kuvvetleri ve topçu kuvvetleriyle müşterek olarak katılmak. Kullanan ülkeler:ABD, Mısır, İran, İsrail, Ürdün, Japonya, G.Kore, Pakistan Üretici firma: Bell Textron (ABD) Silah sistemleri ve mühimmat Silah Kapasite Menzil 200 mm Top 750 adet 2.000 m 2.75 inç roket 52 adet 5.000 m TOW 8 adet 3.750 m Motor :1adet T.53-L-703 Motor gücü :1.485 hp Boş ağırlığı :7.000 lb Yakıt kapasitesi :1.742 lb Yakıt tipi :JP-4/JP-5/JP-8 Azami görev ağırlığı :10.000 lb Faydalı yük :3000 lb Seyahat sürati : 120 knot Azami sürat :190 knot Servis tavanı : 11.000 feet Azami uçuş mesafesi : 250 NM Havada kalış süresi :2 saat 15 dakika NBC koruması : yoktur Mürettebat : 2 pilot SUPER COBRA (AH-1 W) Pilot ve ikinci pilot (aynı zamanda silahçı) koltukları arka arkaya yerleştirilmiş iki kişilik, çift motorlu taarruz helikopterleridir.Her iki koltuktan da kumanda edilebilir. Araştırma ve geliştirme çabaları sonucu ilk teslimatı Amerikan Marine (Deniz piyadeleri) Kuvvetlerine 27 Mart 1986 tarihinde yapılmıştır. TSK de 1990 yılından itibaren kullanılmaya başlanmıştır.Türkiye'deki AH-! W(şekil-f) Super Cobra helikopterlerinin hepsi de Night Targeting System ile gece Tow atma kabiliyetine sahiptir. Taktik Kullanımı Taarruz helikopterlerinin asıl görevi ; gece ve gündüz ,düşmanın zırhlı birliklerini ve diğer kuvvetlerini sahip olduğu yüksek sürat ,manevra ve ateş gücü ile imha etmektir. Diğer Görevleri · Düşman hava savunmasını baskı altında tutmak · Görmeyerek ateşleri koordine ve tanzim etmek · Emniyet ve keşif harekatına katılmak · Hava harekatında hem taarruzu hem de savunmayı üstlenmek · Düşman muhabere ve lojistik desteğini imha etmek · Hava taarruzlarına, taktik hava kuvvetleri ve topçuyla müşterek olarak katılmak Kullanan ülkeler : ABD . Türkiye, Tayvan Üretici firma : Bell Textron (ABD) Silah Sistemleri ve Mühimmat Silah Kapasite Menzil 20 mm Top 750 adet 2000m 2.75 inch Roket 76 adet 5000m Tow 8 adet 3750m Hell Fire 8 adet 8000m Aim - 9 Side winder 2 adet 2-10 km Motor :2 Adet T 700- GE - 401 Motor gücü :2 x 1.690 HP Boş Ağırlığı :10.300 lb Yakıt kapasitesi :2.070lb Yakıt Tipi :Jp-4 / Jp-5 / Jp-8 Azami görev ağırlığı :14.750lb Faydalı yük :4.450 lb Seyahat sürati :132 Knot Azami sürat :190 Knot Servis tavanı :17.500 Feet Azami uçuş mesafesi :305 NM Havada kalış süresi :2 saat 15 dk. NBC koruması :yoktur Mürettebat :2 pilot TAH-1P /AH-1S KOPRA AH-1S KOPRA: Yardım çercevesinde, ABD Silahlı kuvvetlerinde uçuştan ayrıldıktan sonra Türkiye'ye hibe edilen ve faal hala getirilen ilk nesil taarruz helikopteridir.Taarruz helikopter pilot eğitiminde kullanılır. TAH-1P KOPRA: AH-1P aynı özelliklere sahip olup silah monte edilmemiştir. Taarruz helikopter pilot eğitiminde kullanılır.İki pilot tarafından uçurulur.Her iki koltuktanda kumanda edilebilir. Kullanan ülkeler:Türkiye,Ürdün,Pakistan. Üretici firma:Bell textron(ABD) Motor :1 adet t.53-L-703 C2 Motor gücü :1.485 HP Boş Ağırlığı :7.000 lb(3.178 KG) Yakıt kapasitesi :1.742lb Yakıt Tipi :Jp-4 / Jp-5 / Jp-8 Azami görev ağırlığı :10.000lb(4.540 KG) Faydalı yük :3.000 lb Seyahat sürati :132 Knot Azami sürat :190 Knot Servis tavanı :17.500 Feet Azami uçuş mesafesi :305 NM Havada kalış süresi :2 saat 15 dk. NBC koruması :yoktur Mürettebat :2 pilot S-70 A Kara Şahin (uh-60) S-70 A Kara Şahin (UH-60) helikopterleri ABD ordusu tarafından 1978'den beri kullanılmakta olan ve bir çok modeli 22 ülke tarfından tercih edilen bir genel maksat helikopteridir.1989 yılından itibare Türkiye'de de kullanılmaya başlayan S-70(Şekil-g)) sikorsky Kara Şahin helikopteri, muharebe gereklerine cevap vermek üzere dizayn edilmiş ve yüksek performansı ile kara havacılığın gücüne güç katmıştır.Kara Şahin düşük teşhis edilebilirlik ve mükemmel arazi uçuşu yateneğine sahiptir.Hafif silah ateşleme ve bir çok patlayıcıya, orta kalibre roketlere karşı dayanıklıdır.Uçuş kumandaları balistiki açıdan sertleştirilmiş ve yedek elektrik ve hidrolik sistemi ile teşhiz edilmiştir.Şiddetli derecede çarpmaları absorbe etme özelliğine sahiptir.Yakıt sistemi çarpmaya karşı dayanıklı ve darbeye mukavimdir.Mürettebat koltukları ve iniş takımının enerji absorbe etme özelliği vardır.Helikopter glass kokpit ve dijital avionik sistemleri ile teçhiz edilebilir. Taktik kullanımı s-70 helikopterinin yapabileceği görevler; uçarbirlik harekatı ateş desteği keşif gözetleme, arma kurtarma, personel nakli, malzeme nakli, sıhhi tahliye, komuta kontroldür. Kullanan ülkeler Arjantin, Avustralya, Bahreyn, Brezilya, Kolombiya, Mısır, Yunanistan, Honkong, İsrail, Japonya, Ürdün, Kore, Malezya, Meksika, Fas, Çin, Suudi Arabistan, Türkiye, ispanya, Filipinler, Tayvan, Tayland Üretici firma: Sikorsky Aircraft Corporation in Stratford Connecticut (ABD) Motor :2 adet T.700-GE-701 C Motor gücü :3.880 hp Boş ağırlığı :11.780 lb Yakıt kapasitesi :2.412 lb Yakıt tipi :JP-4/JP-5/JP-8 Azami görev ağırlığı :16.864 lb Faydalı yük :7.556 lb Seyahat sürati : 120 knot Azami sürat :193 knot Servis tavanı : 19.500 feet Azami uçuş mesafesi : 304 NM Havada kalış süresi :3 saat 10 dakika NBC koruması : yoktur Mürettebat : 2 pilot, 1 teknisyen Personel taşıma kapasitesi : 25 personel AS-532 COUGAR 1975'li yıllardan itibaren ,Alman-Fransız ortaklığıyla geliştirme çalışmaları başlanmış olan, çift motorlu askeri maksatlı olarak kullanılan genel maksat helikopteridir. Eurocopter firması tarafından TSK'leri için üretimi Fransa'da ve montajı TAI Ankara'da devam etmektedir.Kara Kuvvetlerinde kullanılmakla birlikte Hava Kuvvetleri için arama kurtarma maksatlı tipleri üretim bandındadır. Kullanan ülkeler :Başta Fransa , Almanya ve İngiltere olmak üzere pek çok ülkede kullanılmaktadır. Üretici Firma : Eurocopter (Fransa- Almanya) Genel özellikleri(şekil-L ve şekil-m) Motor :2 Adet TURBOMECA Makila1A1 Motor gücü :2 x 1.588=3.176 HP Boş Ağırlığı :11.030lb Yakıt kapasitesi :3.561lb Yakıt Tipi :Jp-4 / Jp-5 / Jp-8 / Jet a/ JetA-1 Azami görev ağırlığı :19.840 lb Faydalı yük :5.060 lb Seyahat sürati :130 Knot Azami sürat :167 Knot Servis tavanı :25000 Feet Azami uçuş mesafesi :470 NM Havada kalış süresi :3 saat 20 dk. NBC koruması :yoktur Mürettebat :2 pilot Personel taşıma kapasitesi :23 Personel

HELİKOPTER TASARIMI VE MEKANİK ÖZELLİKLERİ Bu bölümde tipik bir helikopterin tasarımı ve mekanik özellikleri açıklanmıştır.bir helikoptere etki eden aerodinamik kuvvetler, tasarım özellikleri ile birleşerek helikopterin manevra yapmasını ve kontroluna müsade eder. HELİKOPTER KONTROLÜ 1.TEK ROTORLU TEMEL TASARIM: Tek rotorlu helikopterin temel tasarımı gövde, ana rotor ve kuyruk rotorundan meydana gelir.Aşağıda şekil temel bir helikopteri göstermektedir(şekil-7). a.Gövde: gövde helikopterin ana yapısıdır.Motora, aktarma organlarına, mürettebat ve yolcu kompartımanına, uçuş aletlerine ve avionik teçhizata yataklık eder. b.Ana rotor:Ana rotor helikoptere manevra yaptırmak için gereken kaldırma ve ileri çekici kuvvetleri yaratır.Sabit, yarı sabit ve tam mafsallı olmak üzere üç tip ana rotor sistemi vardir. c.Kuyruk rotoru:Kuyruk rotoru,düşük süratle helikopteri döndürmek ve helikopterin başını muhafaza etmek için gereken antitork çekme kuvvetini yaratır.Bazı kuyruk rotorları,aynı zamanda küçük miktarda kaldırma kuvvetinide yaratır. 2.ROTOR SİSTEMİ TERİMLERİ Helikopter rotor sistemlerinde kullanılan şekilde görüldügü gibidir.Helikopterler arasında model farklılıkları olmasına rağmen üretici firmalar bu terimleri kullanmayı kabul ederler. a. Üstdeki şekilde(şekil-8) tam mafsallı tip bir sistem gösterilmiştir.Yarı sabit tip bir sistemde yatay ve dikey menteşe bağlantılarının olmadığı görülmektedir. Bunların yerine,rotorun falaplamasına müsade eden,mastın "yoke" bölgesine bağlanmış taranyum yatak vardır. b.Şekil-8 deki parçalar ve tüm pallerde bulunan parçalaraşağıda açıklanmıştır. 1.Kordo:Bir aerodinamik kesitin uzunluk ölçüsüdür. Hücüm kenarından, firar kenarına olan mesafedir. 2.Span(uzunluk,boy):Dönü merkezinden pal ucuna kadar olan rotor palinin uzunluğudur. 3.Dikey menteşe bağlantısı :Sistemde bir palin diğer pallerden bağımsız olarak öne ve geriye hareketine müsade eden bir eksendir. 4.Yatay menteşe bağlantısı:Sistemde, bir palin diğer pallerden bağımsız olarak aşağı ve yukarı(falapping)hareketine müsade eden bir eksendir. 5.Tranyum:İki yatak bağlantısı ile "yoke" bölmesine monte edilmiştir.Paller,Tranyum yatakları etrafında serbest olarak falaplama yapar.Palin biri aşağı inerken diğeri yukarı kalkar. 6.Yoke:Pallerin monte edildiği yapısal parçadır.Tranyum ve tranyum yatakları vasıtası ile masta rotor pallerine bağlanır. 7.Pal grip feder yatağı:Palin uzunluk ekseni boyunca dönmesini sağlayan yataktır.Pal hatvesinin değişmesini sağlar.Pal, feder hareketini bu yatak vasıtası ile yapar. 3.ROTOR SİSTEMİNİN ÖZELLİKLERİ: a.Pal kıvrıklığı: kaldırma kuvvetini rotor pali boyunca eşit olarak yaymak için pal bükülmüş şekilde imal edilmiştir.Masta yakın bölgede bu bükülme pitch açısını (gelme açısı)artırır ve pal hızı bu bölgede daha azdır.Pal ucunda ise, palin hızı daha fazla olup,bu bükülme pitch açısını azaltır.Dış kısımlarda pitch açısı daha az olduğundan,mast civarına göre pal ucu civarında daha az kaldırma kuvveti meydana gelir.Pal üzerindeki bir noktanın hızı, bu noktanın merkezden(mastan)uzaklığı ile değişir. Maksimum sürat farklılığı pal ucu ile merkez arasındadır. Kaldırma kuvveti süratin karesi ile doğru orantılı olarak değişeceği için pal ucu ile mast bölgesi arasında kaldırma kuvveti farklılığı büyüyecektir. Sürat iki kat artarsa, kaldırma kuvveti dört kat artacaktır. b.Kaldırma kuvveti farklılığı:Esas sebebi,pal üzerindeki noktaların sürat farklılığı olan,pal boyunca oluşan farklı kaldırma kuvvetini,pale uygun bir şekilde dağıtmak için;pal,kıvrık olarak imal edilmiştir.Pal kıvrımının masta yakın bölgede pitch açısını artırmaya yarar,çünkü bu bölgede pal hızının daha azdır.Pal kıvrıklığının,uç kısımlarda pitch açısını azaltmaya yarar,çünkü bu kısımda pal hızının daha fazladır.İşte bu farklılığı önlemek,kaldırma kuvvetini pal boyunca eşit olarak dağıtmak için palin kıvrılarak imali düşünülmüştür. Böylece,pallerden yukarıdan aşağıya doğru yaratılan hava hızı ve masta yakın bölgedeki pal yükü artırılmıştır.Kıvrılmış olarak imal edilen pal masta yakın bölgede daha fazla kaldırma gücü,pal uçlarında ise daha az kaldırma gücü yaratmaktadır. c.Rotor ve Coyro mukayesesi: Helikopter rotoru,fiziksel benzerliği dolayısıyla,cayroskop ile mukayese edilebilir.Rotor her zaman cayro hareket etmez,çalıştığı zaman cayroya benzetilebilir.Cayronun üç özelliği vardır,bunlar kararlılık,hareketin gecikmesi,hassaslık. 1)Kararlılık: a.Cayrolar uzaydaki durumunu muhafaza ederler.Dönen bir cayro,çok kararlıdır ve dönü düzlevindeki değişiklere direnç gösterir.Bu özellik,suni ufuk gibi uçuş aletleri yapımında kullanılır. b.Rotorlardaki dönü miktarı fazladır, fakat cayroların kararlılık özelliğini az gösterir. Rotorlar büyük aerodinamik kuvvetler üretirler.Bu kuvvetler,dönen rotor kütlesinin kararlılığını bozar.Saykılık kumanda,türbülans veya ağırlık merkezi değişmesi gibi nedenlerle,rotor düzlemindeki aerodinamik kuvvetler de etkilenecektir. Helikopter rotoru, gövdesine;bir uçağın kanatlarının sağladığı kararlılıktan daha az bir kararlılık sağlar.Bununla beraber,bazı metodlarla kararlılık artırılabilir 2)Faz farkı(Phase lag): a.Bir cayroya, dönü düzlemindeki bir noktadan bir kuvvet uygulanırsa; cayro, uygulanan kuvvet yönünde, bu noktadan 90 derece sonra eğilerek cevap verir. Bu durum normal fizik kanunlarına aykırı gibi degerlendirilebilir. Gerçekte, cayro üzerindeki tek bir nokta analiz edilirse,doğrusal hareket eden bir cismin reaksiyonu ile aynı olduğu görülür. b.Şekil-9 da düz bir hat boyunca yuvarlanan bir topun,örnekteki hava meclisi tarafından yaratılan bir kuvvete maruz bırakıldığında yaptığı hareket görülmektedir.Top, a noktasında iken yönünü degiştirerek, b noktasına gelecektir. Kuvvet tatbiki kesildikten sonra bile, top yeni istikametinde gitmeye devam edecektir.Top,yeni istikametinde ne kadar uzağa giderse,eski rotasindan da o kadar uzaklaşacaktır. 3)Dönü ekseninin hareketi: a.Bir kuvvetin 90 derecede ki faz farkından dolayı cayro hareket etmek ister, bu harekete dönü eksenin hareketi denir.Kuvvet uygulamaya devam edilirse, cayro aynı oranda hareket etmeye devam edecektir.Eksenin bu hareketi,uygulanan bir kuvvetin,cayronun dönü hızının ve dönen cismin kütlesinin bir neticesidir. b.Helikopter rotoru da cayro gibi hareket eder demiştik.Saykılık kumanda, rotor diski boyunca farklı kuvvetler yaratır.Saykılık kumandanın buyüklüğüne göre,yaratılan bu kuvvetin sonucu rotor düzlemi belirli bir oranda hareket etmeye başalar.Bu yatış oranı doğrultusunda,helikopterde yatış yada yunuslama oranı da değişecektir.Rotor, yine rüzgar veya türbülans gibi dış kuvvetlerin etkisiyele de yatış yapabilir.Müsade edilen bütün uçuş manevralarını, standart kumandalarla yapmak için imalatçı firmalar;rotorları,yeterli eğilme oranı sağlayarak;yeni,rotor eğildiği zaman dönü ekseni de bu eğikliğe göre hareket edecek şekilde imal edilmiştir. 4.ROTOR PAL HAREKETLERİ: Rotor sistemlerinin üç çeşit pal hareketi vardır: a.flapping b.federing c.hunting Tam mafsallı rotorlarda,bu üç pal hareketi de görülür.Yarı sabit rotorlarda flapping ve federing hareketi vardır.Tam sabit sistemlerde ise sadece federing hareketi vardır. a.Flapping: Dönü esnasında,bir flaplama bağlantısı etrafında rotorun aşağı ve yukarı hareketidir.Pal flapping hareketine aerodinamik kuvvetler sebep olur .Pal düzlemi sürücü şaft eksenine dikse ,flapping yoktur.Yarı sabit rotorda,flapping tranyum yatağı etrafında vuku bulur. 1)Sebebi:Saykılık federing hareketi veya rüzgar hızındaki değişiklikler kaldırma kuvvetinde yaratır ve pal flaplamasına sebep olur. 2)Faydaları: a.Kaldırıcı kuvvet dengesizliğinin giderilmesine yardım eder. b.Saykılık kumanda ile rotor düzleminin istenilen istikamete eğilmesine müsade eder. c.Federing: Palin uzunluk ekseni etrafındaki dönüşüdür. Pal grip feder yatagı sayesinde olan bu hareketle pal hatvesi değişir.Federing hareketi saykılık veya kollektif kumanda ile yapılır. 1) Kollektif feder hareketi: a.Rotor pallerinin hepsinde aynı anda ve aynı miktarda pitch açısını değiştirir.(palin hatvesini değiştirir.) b.Hucüm açısını değiştirir;bu kaldırma kuvveti katsayısını değiştir,sonuç olarakta rotor sistemindeki toplam kaldırma kuvveti değişir. 2) Saykılık feder hareketi: a.Rotor sistemi boyunca pitch açısını farklı olarak değiştirir.Örneğin;ileri bir saykılık kumanda saat üç istikametinde pitch açısını azaltırken,aynı anda ve aynı miktarda 180 derece sonra yani saat 9 istikametinde pitch açısını hiç etkilemez.Yanal saykılık hareketi ise burun ve kuyruk üzerindeki pitch açısını değiştirir. c.Pallerde hucüm açısını farklı olarak değiştirerek,rotor sistemi üzerinde farklı kaldırıcı kuvvet yaratır.Bu özellik ,düz uçuş esnasında kaldırıcı kuvvet dengesizliğinin giderilmesinde en önemli etken olan rotor sisteminin durumunun kontrol edilmesinde kullanılır. c. Hunting(lead and lag):Tam mafsallı tip rotorlarda,palin açısal hızındaki değişiklik sonucu,dönü düzlemindeki palin ileri ve geri hareketidir.Sistemde diğer pallerden bağımsız olarak , dikey menteşe pimi eksen olacak şekilde bir palin hareket etmesi olayıdır. 5.KONİKLEŞME a.Rotor sistemi, uçuş için gerekli aerodinamik kuvvetleri yaratarak rölatif rüzgarı elde etmek için esas olarak pal dönüşüne bağımlıdır.Rotor sistemi, bütün dönen cisimlerin maruz kaldığı kuvvet ve hareket özelliklerini gösterir.Bu kuvvetlerden biri merkezkaç(santrifuj)kuvvetdir.Bu kuvvet, dönen bir kütleyi merkezden dışarı doğru uzaklaştırmak ister.Merkezkaç kuvvet,rotor sistemine etki eden kuvvetler içinde en etkili olanıdır.Diğer bütün kuvvetler,bu kuvveti değiştirmek için hareket ederler. Rotor sisteminde üretilen diğer bir kuvvet ise merkezden doğru(santripet) kuvvettir. Bu hareket dönen bir nesneyi dönü ekseninden belirli bir uzaklıkta dönmesini sağlayan bie kuvvettir ve merkezkaç kuvvetin aksine hareket eder. b. Bir helikopterin dönen palleri,rotor başında ve pal monte kısmında yüksek merkezkaç yükler yaratırlar. Bu yükler,yolcu helikopterlerindeki iki(veya dört) palin masta yakın kısmında 6 ila 12 tona kadar olabilir.Daha büyük helikopterlerde,her bir pal dibinde merkezkaç kuvvet 40 tona ulaşabilir.Yukarıdaki şekil bu durum gösterilmiştir(şekil-10). c.Paller dönmediği zaman,palin boyu ve ağırlığı yüzünden paller aşağı doğru sarkıktır.Tam mafsallı sistemlerde,palin çok alçalarak helikoptere çarpmasını önlemek için statik durdurucular monte edilmiştir. Rotor dönmeye başladığı zaman merkezkaç kuvveti nedeniyle,pal sarkık pozisyondan yukarı doğru yükselir.Rotor,kullanma süratine ulaştığında paller düz olarak uzar,rotor düzlemi düzdür ve kaldırma kuvveti yaratılmaz. d.Helikopter,kalkışta ve uçuşta iken kaldırma kuvveti yaratılırken;paller düz durumdan yukarı doğru yükselir ve konikleşir.Konikleşme miktarı şunlara bağlıdır: 1)RPM 2)Gros ağırlık 3)Uçuşta maruz kalınan G kuvvetleri Eğer,G kuvvetleri ve gros ağırlık artarken RPM sabit tutulursa,konikleşme artar.Eğer, RPM azalırken gros ağırlık ve g kuvvetleri sabit tutulursa konikleşme artar.Eğer RPM çok düşükse,gros ağırlık çok fazla ise veya G kuvvetleri fazla ise aşırı konikleşme olacaktır.Aşırı konikleşme ,palde arzu edilmeyen yükler yaratacak ve toplam kaldırma kuvvetinin azalmasına sebep olacaktır. e.Merkezkaç kuvvet ve kaldırma kuvveti etkisini bir vektörle açıklayalım .aşağıdaki şekil-11 de ,mastı ve bir palde dönüden dolayı oluşan merkezkaç kuvvet vektörünü göstermektedir.Şekil 12 de pal ucundaki dikey kuvvet vektörünü göstermektedir.Bu dikey kuvvet;pal,pozitif bir hucüm açısına sahip olduğunda yaratılan kaldırma kuvvetidir.Bu durumda,pale artık sadece merkezkaç kuvveti etki etmez.Pal boyonca yaratılan bir kaldırma kuvvetini açıklamak için kaldırma kuvveti vektörü çizilmiştir.Palin bir ucu masta monte edilmiştir ve hareket edemez. Geri kalan kısmı ise hareket eder ve etki eden kuvvetlerin sonucuna göre bir pozisyon alır.Şekil-13 de bu durumu göstermektedir.